(Doanh Nhân Thành Thị – Business.Cosmolife.vn) VIFA ASEAN 2026 khai mạc tại TP.HCM đúng ngày Quốc khánh 2/9, quy tụ gần 200 doanh nghiệp và đặt ngành nội thất Việt Nam trước một câu hỏi lớn hơn đơn hàng xuất khẩu: nền sản xuất đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu đồ nội thất sẽ giữ lại bao nhiêu giá trị cho chính mình? Khi thị trường nội thất toàn cầu hơn 440 tỷ USD bước vào năm tăng trưởng gần như đi ngang, còn tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và thuế quan tái định hình chuỗi cung ứng, cánh cửa tiếp theo của gỗ Việt nằm ở thiết kế, thương hiệu và năng lực kiến tạo chuỗi giá trị.
Sáng 2/9, giữa nhịp nghỉ lễ Quốc khánh tại TP.HCM, Hall B của Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC) lại mang một nhịp điệu khác: tiếng trao đổi giữa các nhà mua hàng, những cuộc gặp nhanh bên gian trưng bày, bề mặt gỗ, mây tre, vật liệu trang trí và những bộ sưu tập nội thất được đặt cạnh nhau như một lát cắt thu nhỏ của chuỗi cung ứng Đông Nam Á.
Hội chợ Quốc tế Sản phẩm Nội – Ngoại thất và Mỹ nghệ Việt Nam ASEAN lần thứ tư – VIFA ASEAN 2026 chính thức mở cửa với chủ đề “Nơi hội tụ tinh hoa nội thất Đông Nam Á”. Sự kiện do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh Khu vực TP.HCM, Công ty Cổ phần Triển lãm VIFA Liên Minh và Hội Vật liệu Xây dựng Việt Nam phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ của nhiều hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Gần 200 đơn vị trưng bày hiện diện, bên cạnh doanh nghiệp Việt Nam còn có các đại diện đến từ Mỹ, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Slovakia, Bangladesh, Singapore, Malaysia và Campuchia.
Việc một hội chợ thương mại chuyên ngành khai mạc đúng ngày 2/9 tạo nên một lớp ý nghĩa khá đặc biệt. Ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM, nhìn nhận hình ảnh Việt Nam trong ngày Quốc khánh không chỉ hiện diện ở những hoạt động kỷ niệm, mà còn qua “những cuộc gặp gỡ, những kết nối kinh doanh và những sản phẩm Việt Nam được giới thiệu tới các đối tác ASEAN và thế giới”. Đó, theo ông, là một biểu hiện của Việt Nam chủ động hội nhập, năng động và sẵn sàng tạo dựng giá trị mới cùng các đối tác quốc tế.
Nhưng phía sau không khí của một ngày khai mạc, câu chuyện đáng quan tâm hơn nằm ở vị trí mà ngành gỗ và nội thất Việt Nam đang muốn giành lấy trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Không còn đủ nếu chỉ giỏi sản xuất
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam vượt 17,2 tỷ USD, tăng 5,7% so với năm trước; con số này cũng được số liệu thống kê quốc gia ghi nhận ở mức khoảng 17,205 tỷ USD. Trong bảy tháng đầu năm 2026, theo thông tin được VCCI-HCM công bố tại lễ khai mạc, xuất khẩu tiếp tục vượt 10,2 tỷ USD và xuất siêu trên 8 tỷ USD.
Nếu chỉ nhìn vào quy mô, Việt Nam đã đứng ở một vị trí đáng kể trên bản đồ nội thất thế giới. Báo cáo World Furniture Outlook 2026/2027 mới nhất của CSIL ước tính thị trường nội thất toàn cầu có giá trị hơn 440 tỷ USD. Trong bảng xếp hạng xuất khẩu năm 2025, Trung Quốc vẫn giữ vị trí số một dù kim ngạch suy giảm mạnh, Việt Nam đứng thứ hai, tiếp theo là Ba Lan, Italy và Đức. Đây là một thứ hạng đủ lớn để thay đổi cách nhìn về ngành nội thất Việt Nam: không còn là một cụm sản xuất vệ tinh nhỏ của châu Á, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới cung ứng toàn cầu.
Châu Á – Thái Bình Dương càng làm nổi bật vị thế ấy. Dữ liệu CSIL cho thấy khu vực này đã chiếm hơn một nửa sản lượng nội thất thế giới; Trung Quốc vẫn là trung tâm lớn nhất, song Đông Nam Á, đặc biệt Việt Nam, đang giữ vai trò ngày càng rõ hơn trong cấu trúc xuất khẩu. Riêng thị trường nội thất văn phòng, cán cân thương mại của châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục thặng dư, với Trung Quốc và Việt Nam là hai động lực xuất khẩu nổi bật.
Vấn đề là quy mô chưa đồng nghĩa với quyền lực trong chuỗi giá trị.
Ông Trần Ngọc Liêm đặt thẳng câu hỏi tại VIFA ASEAN 2026: sau một giai đoạn phát triển mạnh về năng lực sản xuất, điều cần quan tâm hơn là Việt Nam “tạo ra và nhận được bao nhiêu giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu”. Theo ông, nhà mua hàng quốc tế giờ không còn chỉ xét giá và chất lượng. Thiết kế, đổi mới sáng tạo, nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất, tiêu chuẩn môi trường, thời gian giao hàng và khả năng đáp ứng dài hạn đang cùng tham gia vào quyết định mua hàng. Bởi vậy, ngành cần dịch chuyển khỏi lợi thế sản xuất đơn thuần, tiến sang năng lực tạo giá trị; hướng “Made in Vietnam” tới “Designed in Vietnam”.
Ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI-HCM
Đây cũng là xương sống chiến lược rõ nhất của VIFA ASEAN năm nay.
Trong nhiều năm, lợi thế của Việt Nam nằm ở năng lực gia công, hệ thống nhà máy, lao động có kỹ năng và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn. Mô hình ấy đã đưa xuất khẩu lên hàng chục tỷ USD. Nhưng ở phần cao hơn của đường cong giá trị, nơi biên lợi nhuận tốt hơn thường thuộc về thiết kế, thương hiệu, sở hữu trí tuệ, phân phối và dữ liệu khách hàng, doanh nghiệp Việt vẫn còn nhiều khoảng trống phải lấp.
Khoảng trống ấy càng đáng chú ý khi thế giới nội thất bước sang một chu kỳ không còn dễ tăng trưởng bằng sản lượng. CSIL dự báo tiêu dùng nội thất toàn cầu gần như đình trệ trong năm 2026 và chỉ hồi phục nhẹ vào 2027. Nói cách khác, chiếc bánh không phình ra đủ nhanh để tất cả nhà sản xuất cùng lớn lên bằng cách bán thêm hàng. Cạnh tranh sẽ quyết liệt hơn ở chính phần giá trị trên mỗi sản phẩm, khả năng tiếp cận người mua và độ bền của quan hệ cung ứng.
Áp lực còn đến từ luật chơi xanh. Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, lưu ý ngành gỗ Việt Nam đang đồng thời chịu sức ép về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, giảm phát thải, cạnh tranh quốc tế và những biến động chính sách thuế quan tại các thị trường lớn. Ông cho rằng doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ chế biến, kiểm soát nguồn gỗ hợp pháp, chuyển đổi số và sử dụng nguyên liệu đạt chứng nhận quốc tế, song ngưỡng tiêu chuẩn tiếp tục được nâng lên.
Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, phát biểu
Một mốc cụ thể đang đến gần. Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu – EUDR – sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với các doanh nghiệp lớn và vừa; gỗ cùng nhiều sản phẩm dẫn xuất nằm trong phạm vi điều chỉnh. Điều đó biến truy xuất nguồn gốc khỏi vị trí một yêu cầu “đẹp” trong hồ sơ ESG thành điều kiện thương mại có sức nặng thực tế.
Ở chiều khác, Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất của gỗ Việt Nam. Năm 2025, khoảng 9,46 tỷ USD gỗ và sản phẩm gỗ được xuất sang thị trường này, tương đương gần 55% tổng kim ngạch; trong năm tháng đầu 2026, Mỹ vẫn chiếm gần một nửa giá trị xuất khẩu. Mức tập trung cao ấy giải thích vì sao mọi biến động về thuế quan hoặc nhu cầu tại Mỹ có thể lập tức trở thành vấn đề của cả ngành.
Vì thế, ASEAN không nên chỉ được nhìn như một thị trường phụ để bù đơn hàng. Đây còn là không gian để tái cấu trúc mạng lưới sản xuất, thiết kế, nguyên liệu, logistics và phân phối ngay trong khu vực.
TP.HCM trước cơ hội thành điểm giao dịch nội thất ASEAN
Cấu trúc của VIFA ASEAN 2026 cho thấy tham vọng ấy khá rõ.
Hội chợ được đặt giữa chuỗi sự kiện nội thất mùa thu tại châu Á: KOFURN ở Hàn Quốc diễn ra cuối tháng 8; tiếp sau VIFA ASEAN là CIFF & WMF, Maison Shanghai và Furniture China tại Trung Quốc. Cách sắp xếp này cho phép nhà mua hàng quốc tế di chuyển qua nhiều trung tâm sourcing châu Á trong cùng một hành trình. Nếu tận dụng tốt, TP.HCM có cơ hội không chỉ là nơi đặt gian hàng mà trở thành một nút giao của lịch thương mại nội thất khu vực.
Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi trọng tâm của chuỗi cung ứng nội thất châu Á đang thay đổi. CSIL nhận định xu hướng giao thương nội vùng ngày càng rõ hơn khi doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược sourcing trước rủi ro địa chính trị và bảo hộ thương mại. Ở một thị trường toàn cầu tăng trưởng chậm, khả năng đặt sản xuất gần hơn với thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào một trung tâm duy nhất đang trở thành phần quan trọng của quản trị chuỗi cung ứng.
TP.HCM có một lợi thế khác: thành phố không nhất thiết phải cạnh tranh bằng diện tích nhà máy. Theo phân tích của VCCI-HCM, lợi thế của đô thị này nằm ở thương mại quốc tế, tài chính, dịch vụ, thiết kế, đổi mới sáng tạo, logistics và kết nối với nhà mua hàng; trong khi không gian sản xuất và công nghiệp hỗ trợ của vùng kinh tế phía Nam có thể đảm nhiệm phần còn lại của hệ sinh thái. Nếu kết nối được những lớp năng lực ấy, chuỗi giá trị nội thất có thể vận hành như một mạng lưới vùng thay vì những cụm sản xuất tách rời.
Đó cũng là lý do sự xuất hiện song song của Vietnam International Sourcing 2026 tại Hall A, SECC từ ngày 3 đến 5/9 mang ý nghĩa lớn hơn chuyện “hai hội chợ cùng địa điểm”. VIS dự kiến quy tụ hơn 400 doanh nghiệp Việt Nam thuộc các nhóm hàng xuất khẩu, đồng thời kết nối với mạng lưới tập đoàn thu mua, nhà nhập khẩu và phân phối quốc tế như AEON, Central Retail hay Walmart. Bên Hall B, VIFA ASEAN lại đặt trọng tâm vào nội thất, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, vật liệu, máy móc và công nghệ xanh. Hai dòng khách mua gặp nhau có thể tạo ra hiệu ứng của một cụm sourcing đa ngành, điều mà một trung tâm thương mại khu vực cần hơn là chỉ tăng số gian triển lãm.
Ông Đặng Quốc Hùng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Triển lãm VIFA Liên Minh
Ông Đặng Quốc Hùng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Triển lãm VIFA Liên Minh gọi VIFA ASEAN là “ngôi nhà chung” kết nối bên cung và bên cầu, giữa nhà sản xuất với người mua quốc tế. Sau ba lần tổ chức, mục tiêu của ban tổ chức là tiếp tục biến sự kiện thành điểm giao dịch đáng tin cậy giữa doanh nghiệp Việt Nam, Đông Nam Á và thị trường thế giới.
Nhưng một hội chợ quốc tế chỉ thật sự có giá trị kinh tế khi những cuộc gặp trên sàn triển lãm đi tiếp được sau ngày tháo gian hàng.
Ông Trần Ngọc Liêm đưa ra một thước đo đáng chú ý: thành công của VIFA ASEAN không nên chỉ tính bằng số lượng gian hàng hay khách tham quan, mà phải nhìn vào “bao nhiêu cuộc gặp được chuyển thành hợp đồng; bao nhiêu đối tác trở thành bạn hàng lâu dài; và bao nhiêu doanh nghiệp tìm được con đường bước vào những chuỗi cung ứng mới”.
Đó cũng có thể là thước đo phù hợp hơn cho ngành gỗ Việt Nam ở giai đoạn kế tiếp.
Xuất khẩu 17 tỷ USD đã chứng minh Việt Nam có thể sản xuất. Vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu nội thất cho thấy Việt Nam đã có quy mô. Nhưng trong một thị trường hơn 440 tỷ USD đang tăng trưởng chậm, năng lực sản xuất đơn thuần sẽ ngày càng khó tạo ra lợi thế vượt trội. Câu hỏi mới nằm ở thiết kế mang tên Việt Nam, thương hiệu Việt có thể đi cùng sản phẩm ra thị trường quốc tế, dữ liệu và tiêu chuẩn đủ minh bạch để vượt qua các hàng rào xanh, cùng hệ sinh thái thương mại đủ mạnh để người mua thế giới xem TP.HCM như một điểm đến sourcing thường xuyên.
VIFA ASEAN 2026 vì vậy đáng chú ý không phải vì có thêm một hội chợ nội thất trong lịch triển lãm dày đặc của châu Á. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng biến lợi thế sản xuất đã tích lũy suốt nhiều năm thành một vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị. “Made in Vietnam” đã đưa gỗ Việt đi rất xa. Chặng tiếp theo sẽ khó hơn: khiến thế giới không chỉ biết nơi sản phẩm được làm ra, mà còn nhận ra ai đã thiết kế, sở hữu thương hiệu, kiến tạo giá trị và giữ lại phần lợi nhuận xứng đáng phía sau sản phẩm ấy.
